کودتای سیاه ۲۸مرداد و برگرداندن شاه به سلطنت با دیکتاتوری و وابستگی
خواب و خیال‌های بچه شاه برای تکرار تاریخ و بازگشت به گذشته استبدادی و استعماری
نمایش پست‌ها با برچسب انقلاب مشروطه. نمایش همه پست‌ها
نمایش پست‌ها با برچسب انقلاب مشروطه. نمایش همه پست‌ها
تظاهرات بازار تهران، نمایی از فوران خشم عمومی
تظاهرات بازاریان تهران در ۹ دی ۱۴۰۳ بار دیگر نشان داد که جامعه ایران در حال عبور از مرحله آمادگی انفجاری به سمت کنش‌گری رادیکال و فراگیر است.
بازگشت به پیش از مشروطه؛ دستاورد ارتجاع دینی
۱۴مرداد یکی از درخشان‌ترین روزهای تاریخ ایران است. روز پیروزی انقلاب مشروطه؛ انقلابی که پس از دلاوریهای بی‌نظیر مجاهدان و آگاهی بخشی روشنفکران و فداکاری مردم تهیدست، اما مشتاق عدالت و قانون، نوید فردایی بهتر می‌داد.
مبارزات ۱۵۰ ساله زنان ایران – قسمت اول
مقدمه
۱۵۰ سال است که زنان ایران شجاعانه مبارزه می‌کنند. مسیری سخت و طولانی در جنگ با دیکتاتوری‌های سلطنتی و شیخ‌های حاکم که کمترین حقی برای زنان قائل نبودند
چرا تراژدی ربودن انقلاب قابل تکرار نیست؟
«بشارت و تبریک حقیقی در سال نو و نوروز خجستهٔ ۱۴۰۲ این است:
به پشتوانه قیمت بیکران در رود خروشان خون شهیدان از ۳۰خرداد ۱۳۶۰ تا امروز
پایان عصر دایناسورها، آغاز انسان شورشگر
این روزها که جوانان وطن در کوچه و خیابان و یا زندانها و شهرهای همه عالم، فریاد می‌زنند، «آزادی، آزادی، آزادی»...
آموزش برای نسل جوان - مسعود رجوی -۷ خرداد ۱۳۶۶
مجاهدین خلق ادامه‌دهندگان راه مجاهدان صدر مشروطه در مدار جدید تکاملی
بورژوازی سازشکار ضدانقلابی همدست ارتجاع در جنگ ضدمیهنی و در شکست انقلاب مشروطه
مسعود رجوی -۷ خرداد ۱۳۶۶
۳۰خرداد با مجاهدان اشرف ـ مسعود رجوی در ۱۵تیر ۸۹
مسعود رجوی ـ ۳۰خرداد با مجاهدان اشرف در ۱۵تیر ۸۹ ـ ۶ تیر۱۴۰۱
۳۰خرداد خط سرخی بود که صف خمینی و ضدخمینی را برای همیشه از هم جدا کرد.
جنایات «رضا شاه» به‌روایت تاریخ - قسمت اول
جنایات «رضا شاه» به‌روایت تاریخ - قسمت اول
از کودتای انگلیسی سوم اسفند تا برکناری و اخراج توسط انگلستان
حلقه مفقوده مبارزات ۱۲۰ساله مردم ایران
تشکیلات منسجم و مبارزه سازمانیافته، با یک نیروی مصمم و آبدیده و آماده فداکاری، یکی از حلقات مفقوده جنبشهای قبلی مردم ایران بود که باعث شد به‌رغم همه فداکاری‌ها، آن مبارزات به نتیجه نرسند. اما حالا اشرف۳ نماد مقاومت سازمانیافته مردم ایران برای آزادی است.
مریم رجوی- اسلام، زنان و برابری- قسمت پنجم
رویارویی زنان ایران با رژیم بنیادگرا
زنان ایران از دوران انقلاب مشروطه در سال ١٢٨٥، که حاصل آن مشروط کردن سلطنت خودکامه به پارلمان بود، به شکل چشمگیری در تحولات سیاسی و اجتماعی حضور داشتند و حتی در مبارزات مسلحانهٔ آن زمان شرکت می‌کردند.
راهی که آمدیم - قسمت نوزدهم
هنگام بنیانگذاری سازمان تاریخچه را از صدر مشروطه مطالعه کردیم،
می‌خواستیم از فراز و نشیبهای آن برای آینده درس بگیریم.
دو جبهه، دو پرچم؛ و ۱۲۰سال نبرد
مرداد پرحادثه از صد و اندی سال پیش تا امروز پر از رویدادهای بزرگی است که هر کدام از آنها به نوعی پاشنه‌ای شدند برای چرخش سیر تحولات سیاسی اجتماعی ایران. هنوز که هنوز است نام انقلاب مشروطه کوهی از احساسات پرمعنا و متناقض را برای مردم ایران زنده و تداعی می‌کند. از خیانتها و خباثتهای دربار و وابستگان گرفته تا قیام و مقاومت قهرمانانه تبریز و سردارانش به راهبری ستارخان که به‌رغم دشمنی‌ها و بی‌توجهی‌های عمدی دو دیکتاتوری شاه و شیخ، نامشان بر صفحه دل مردم ایران و بر تارک تاریخ ۱۲۰ساله اخیر ایران می‌درخشد.
۱۴مرداد ۱۳۸۵روزی بود که دربار قاجار در برابر خواسته مردم ایران به زانو درآمد و مشروطه به امضا رسید. اما این نقطه‌ٔ چرخش، آغاز راه جدیدی بود که باز هم پر از خیانت و دسیسه چینی گردید تا مردم و انقلابشان به هدف و خواسته مطلوب نرسند.
درست سه سال پس از امضای مشروطه، در ۹مرداد ماه۱۲۸۸شیخی از تبار خمینی که با نقاب مشروعه سلطنتی و چماق «شرع» به جان انقلاب و مشروطه افتاده بود توسط مردم محاکمه و به سزای اعمالش رسید. او شیخ فضل‌الله نوری جد عقیدتی خمینی و آخوندهایی است که انقلاب بزرگ مردم ایران را به سرقت بردند.
دو جبهه؛ دو پرچم و دو پرچمدار
مسعود رجوی در میتینگ بیاد ماندنی تبریز سردار شهید خلق موسی خیابانی را به‌عنوان کاندیدای مجاهدین معرفی کرد. وی با تجلیل از قهرمانان انقلاب مشروطه و یادآوری انجمن غیبی تبریز و مقاومت سردار و سالار ملی ایران از آنان با عنوان ریشه و پایه‌ها‌ی تاریخی سازمان مجاهدین یاد کرد.
و دیدیم اگر پرچم شیخ فضل‌الله به شاگرد مکتبش کاشانی و بعد هم به خمینی و خامنه‌ای سپرده شده، در سوی مقابل اما پرچم ستارخان از طریق مصدق و فاطمی به حنیف کبیر و مجاهدین رسید. پس از شهادت حنیف بنیانگذار، مسعود رجوی این مسئولیت بزرگ را بردوش گرفت و سازمان و مقاومت را به همراه مریم رجوی و انقلاب رهایی بخشش در میان همه‌ٔ تحولات چهار دهه پس از سرقت انقلاب توسط خمینی، به نقطه شکوهمند امروزی رساند
خمینی به‌رغم این‌که سال‌ها پس از فوت دکتر مصدق بر مسند قدرت تکیه زد، اما نتوانست در پیروی از کاشانی دشمنی‌اش با مصدق را پنهان کند و حتی نسبت به برگزاری مراسم یادبود او در ۱۴اسفند ۵۸با عصبانیت عربده کشید که «برای هر استخوانی میتینگ راه انداختن»...درست نیست.
او نام مصدق را هم که مردم به احترام پیشوای فقیدشان بر خیابان پهلوی گذاشتند، تحمل نکرد و آنرا به ولی عصر تغییر داد. حتی فراتر رفت و تلویحا از کودتای ننگین ۲۸مرداد ۳۲با عنوان «سیلی خوردن مصدق» ابراز مسرت کرد. سلف خمینی ملعون هم به همان خط می‌رود و با گذشت بیش از پنجاه سال، باز هم از برگزاری مراسم یادبود در احمدآباد هراس دارد.
از سوی دیگر حکومت آخوندی با دهن کجی به تمام مردمی که تاریخ مشروطه و خیانتهایش را هنوز بیاد دارند، نام شیخ فضل‌الله خائن به مشروطه را بر بزرگراهی در تهران نهاد تا به‌رغم تأیید ظاهری و تصنعی انقلاب مشروطه، درونمایه فکری و کینه تاریخی خود را نسبت به انقلاب مشروطه این‌چنین به نمایش بگذارد.
گام آخر؛ و پرچمی که هم‌چنان برپاست
امروز وضعیت سیاسی اجتماعی ایران حاکی از این است که باز در آستانه یک تحول سرنوشت‌ساز و تاریخی هستیم. چه بسا که این، نقطه تعیین‌تکلیف پایانی این نبرد صدو بیست ساله برای آرمان آزادی مردم ایران باشد و بزرگتر از همه گامهای قبلی.
در این نقطه با یک نگاه به صحنه می‌توان جایگاه هر جبهه را درک کرد.
از یک‌سو رژیم پابه‌گور ولایت‌فقیه است که در چنبره تحریم‌ها گرفتار آمده و به بیانهای مختلف مجاهدین را دشمن اصلی و عامل همه گرفتاریهایش معرفی می‌کند.
علی ربیعی جلاد سابق اطلاعات و سخنگوی فعلی دولت که تا دیروز منکر حضور فیزیکی مجاهدین بود، با اعتراف به شرایط سرنگونی گفت «ما امروز در شرایط مرصاد هستیم... هنوز در تنگه قرار داریم» و روز ۱۳مرداد با آه و ناله از نفوذ مجاهدین در آمریکا گفت: «حضور ضد انقلاب توی کاخ سفید زیاد شده من کاملاً احساس دارم می‌کنم که روی ادبیاتی که کاخ سفید داره حرف می‌زند خیلی به ادبیات سیمای این گروهکها نزدیک شده»
همچنین آخوند پورمحمدی، از مجریان قتل‌عام ۶۷با صراحتی کم‌سابقه اعتراف کرد که «نظام اسلامی» تنها یک دشمن واقعی دارد و « هیچ تخریبی در این ۴۰سال اتفاق نیفتاده مگر آن که پای اصلی آن منافقین بوده است».
سایر مقامات و آخوندها هم به بیان خود معترفند که مردم آنها را «به دریا» خواهند ریخت و تر و خشک و اصلاح‌طلب و اصول‌گرا برای مردم فرقی ندارد.
از آن سو در جبهه مقابل مجاهدین و مقاومت مردم ایران به‌خصوص پس از برگزاری شکوهمند گردهمایی سالانه مقاومت و رونمایی از اشرف۳و با کانونهای شورشی در داخل میهن در اوج شکوفایی و اعتلا روی به پیش دارند. به بیان دوست و دشمن شورای ملی مقاومت ایران، جدی‌ترین و دیرپاترین ساختار ضد نظام آخوندی است و سازمان مجاهدین در محور آن. بنابراین ناگفته پیداست که پرچمی که ستار و باقر در حماسه مقاومت تبریز برافراشتند، امروز هم‌چنان برپاست. پرچم و پرچمداری که چنان وحشتی در سراپای نظام ولایت‌فقیه انداخته که در هیچ منبر و محفلی نمی‌توانند ترس و واهمه خود را پنهان کنند و به ناگزیر، علناً و با زبان گویا و بلند کانون ترس‌شان را بیان می‌کنند
۱۴مرداد ۱۳۸۵روزی بود که دربار قاجار در برابر خواسته مردم ایران به زانو درآمد و مشروطه به امضا رسید. اما این نقطه‌ٔ چرخش، آغاز راه جدیدی بود که باز هم پر از خیانت و دسیسه چینی گردید تا مردم و انقلابشان به هدف و خواسته مطلوب نرسند.
درست سه سال پس از امضای مشروطه، در ۹مرداد ماه۱۲۸۸شیخی از تبار خمینی که با نقاب مشروعه سلطنتی و چماق «شرع» به جان انقلاب و مشروطه افتاده بود توسط مردم محاکمه و به سزای اعمالش رسید. او شیخ فضل‌الله نوری جد عقیدتی خمینی و آخوندهایی است که انقلاب بزرگ مردم ایران را به سرقت بردند.
دو جبهه؛ دو پرچم و دو پرچمدار
مسعود رجوی در میتینگ بیاد ماندنی تبریز سردار شهید خلق موسی خیابانی را به‌عنوان کاندیدای مجاهدین معرفی کرد. وی با تجلیل از قهرمانان انقلاب مشروطه و یادآوری انجمن غیبی تبریز و مقاومت سردار و سالار ملی ایران از آنان با عنوان ریشه و پایه‌ها‌ی تاریخی سازمان مجاهدین یاد کرد.
و دیدیم اگر پرچم شیخ فضل‌الله به شاگرد مکتبش کاشانی و بعد هم به خمینی و خامنه‌ای سپرده شده، در سوی مقابل اما پرچم ستارخان از طریق مصدق و فاطمی به حنیف کبیر و مجاهدین رسید. پس از شهادت حنیف بنیانگذار، مسعود رجوی این مسئولیت بزرگ را بردوش گرفت و سازمان و مقاومت را به همراه مریم رجوی و انقلاب رهایی بخشش در میان همه‌ٔ تحولات چهار دهه پس از سرقت انقلاب توسط خمینی، به نقطه شکوهمند امروزی رساند
خمینی به‌رغم این‌که سال‌ها پس از فوت دکتر مصدق بر مسند قدرت تکیه زد، اما نتوانست در پیروی از کاشانی دشمنی‌اش با مصدق را پنهان کند و حتی نسبت به برگزاری مراسم یادبود او در ۱۴اسفند ۵۸با عصبانیت عربده کشید که «برای هر استخوانی میتینگ راه انداختن»...درست نیست.
او نام مصدق را هم که مردم به احترام پیشوای فقیدشان بر خیابان پهلوی گذاشتند، تحمل نکرد و آنرا به ولی عصر تغییر داد. حتی فراتر رفت و تلویحا از کودتای ننگین ۲۸مرداد ۳۲با عنوان «سیلی خوردن مصدق» ابراز مسرت کرد. سلف خمینی ملعون هم به همان خط می‌رود و با گذشت بیش از پنجاه سال، باز هم از برگزاری مراسم یادبود در احمدآباد هراس دارد.
از سوی دیگر حکومت آخوندی با دهن کجی به تمام مردمی که تاریخ مشروطه و خیانتهایش را هنوز بیاد دارند، نام شیخ فضل‌الله خائن به مشروطه را بر بزرگراهی در تهران نهاد تا به‌رغم تأیید ظاهری و تصنعی انقلاب مشروطه، درونمایه فکری و کینه تاریخی خود را نسبت به انقلاب مشروطه این‌چنین به نمایش بگذارد.
گام آخر؛ و پرچمی که هم‌چنان برپاست
امروز وضعیت سیاسی اجتماعی ایران حاکی از این است که باز در آستانه یک تحول سرنوشت‌ساز و تاریخی هستیم. چه بسا که این، نقطه تعیین‌تکلیف پایانی این نبرد صدو بیست ساله برای آرمان آزادی مردم ایران باشد و بزرگتر از همه گامهای قبلی.
در این نقطه با یک نگاه به صحنه می‌توان جایگاه هر جبهه را درک کرد.
از یک‌سو رژیم پابه‌گور ولایت‌فقیه است که در چنبره تحریم‌ها گرفتار آمده و به بیانهای مختلف مجاهدین را دشمن اصلی و عامل همه گرفتاریهایش معرفی می‌کند.
علی ربیعی جلاد سابق اطلاعات و سخنگوی فعلی دولت که تا دیروز منکر حضور فیزیکی مجاهدین بود، با اعتراف به شرایط سرنگونی گفت «ما امروز در شرایط مرصاد هستیم... هنوز در تنگه قرار داریم» و روز ۱۳مرداد با آه و ناله از نفوذ مجاهدین در آمریکا گفت: «حضور ضد انقلاب توی کاخ سفید زیاد شده من کاملاً احساس دارم می‌کنم که روی ادبیاتی که کاخ سفید داره حرف می‌زند خیلی به ادبیات سیمای این گروهکها نزدیک شده»
همچنین آخوند پورمحمدی، از مجریان قتل‌عام ۶۷با صراحتی کم‌سابقه اعتراف کرد که «نظام اسلامی» تنها یک دشمن واقعی دارد و « هیچ تخریبی در این ۴۰سال اتفاق نیفتاده مگر آن که پای اصلی آن منافقین بوده است».
سایر مقامات و آخوندها هم به بیان خود معترفند که مردم آنها را «به دریا» خواهند ریخت و تر و خشک و اصلاح‌طلب و اصول‌گرا برای مردم فرقی ندارد.
از آن سو در جبهه مقابل مجاهدین و مقاومت مردم ایران به‌خصوص پس از برگزاری شکوهمند گردهمایی سالانه مقاومت و رونمایی از اشرف۳و با کانونهای شورشی در داخل میهن در اوج شکوفایی و اعتلا روی به پیش دارند. به بیان دوست و دشمن شورای ملی مقاومت ایران، جدی‌ترین و دیرپاترین ساختار ضد نظام آخوندی است و سازمان مجاهدین در محور آن. بنابراین ناگفته پیداست که پرچمی که ستار و باقر در حماسه مقاومت تبریز برافراشتند، امروز هم‌چنان برپاست. پرچم و پرچمداری که چنان وحشتی در سراپای نظام ولایت‌فقیه انداخته که در هیچ منبر و محفلی نمی‌توانند ترس و واهمه خود را پنهان کنند و به ناگزیر، علناً و با زبان گویا و بلند کانون ترس‌شان را بیان می‌کنند
گواهی تاریخی/ ازنگاه ونطقهای دکترمحمدمصدق - قسمت اول
مصدق
💥گواهی تاریخی
ازنگاه ونطقهای دکترمحمدمصدق
قسمت اول
وضعیت ایران قبل ازانقلاب مشروطه/نیروهای آزادیبخش ایران درآن زمان
موانع مردم ایران درمبارزه برای پیشرفت
نقش رضاخان برای انگلیس
💥گواهی تاریخی/ ازنگاه ونطقهای دکترمحمدمصدق
قسمتهایی ازکتاب پاسخ به تاریخ (نوشته محمدرضاشاه)
سخنان وزیرجنگ رضاشاه، غلامعلی اویسی، درباره نیروی قزاق
کودتای رضاخان وسرکوب مشروطه خواهان
-------------
💥گواهی تاریخی/ ازنگاه ونطقهای دکترمحمدمصدق
چگونه رضاخان به سلطنت رسید؟
مخالفت مصدق ومدرس،نسبت به ماده واحده خلع ید ازخاندان قاجار وهموارشدن راه برای سلطنت رضاخان
ستار خان کی بود و نقش او در انقلاب مشروطه چه بود ؟
💥 ستار خان کی بود و چه کرد؟
🔻نماد انقلاب مشروطه
🔻دو ویژگی قیام ستار خان چه بود؟
💥ستار خان کی بود و نقش او در انقلاب مشروطه چه بود ؟
🔹قسمت اول
🔻دو ویژگی قیام ستار خان سردار ملی چه بود ؟
💥ستار خان کی بود و نقش او در انقلاب مشروطه چه بود ؟
🔹قسمت دوم
🔻علت دشمنی قزاق با مشروطه چه بود؟
🔻دشمنان مشروطه و ستار خان چه کسانی بودند؟
💥ستار خان کی بود و نقش او در انقلاب مشروطه چه بود ؟
🔹قسمت سوم
🔻احمد کسروی در مورد ستارخان چه گفت؟
🔻تاریخ ۱۸ ساله آذربایجان چه بود؟
🔻زینب پاشا که بود؟
💥ستار خان که بود و نقش او در انقلاب مشروطه چه بود ؟
🔹قسمت چهارم
🔻رضا ۶۰ تیر که بود؟
🔻خائنی که به ستارخان تیر زد که بود؟
🔻داستان سکه زدن به اسم ستار خان در هند چه بود؟
خوانشی نو از انقلاب مشروطه (۴) - شهرها تغییر چهره می‌دهند
تا کنون در شرح زمینه‌های انقلاب مشروطیت، برخی عوامل این انقلاب را این‌گونه برشمردیم:
- نارضایتی شدید دهقانان ایران از ستم فئودالی
- تحولات صنعتی و انقلابات آزادیخواهانه در غرب
- خشم ناشی از اعطای امتیازات اقتصادی به دول استعماری
- قحطی و گرسنگی ناشی از جنگهای خانمان‌سوز قاجاریه
- قتل رجال وطنخواهی چون قائم‌مقام و امیرکبیر
اینها عوامل اصلی‌ای بودند که زمینه انقلاب مشروطیت را به وجود آوردند. اما علاوه بر اینها، آیا عوامل دیگری هم زمینه‌ساز انقلاب مشروطیت بود؟
غارت شدید مردم:
غارت شدید مردم توسط شاهزادگان و حکام محلی که با فشار از دهقانان کار کشیده و همچنین به زورِ دولت، از آنها مالیات می‌گرفتند، دهقانان را مجبور به فرار از دهات، و پناهنده شدن به شهرها می‌نمود. دسته‌های بزرگی از دهقانان نیز بناچار به خاک روسیه و سایر کشورهای دیگر می‌گریختند. دهقانانِ گریخته از ده، در شهرها بر قشر پیشه‌ورِ فقیر می‌فُزودند.
وقوع انقلابات در سطح جهانی:
از طرف دیگر، به‌علت وقوع انقلابات در سطح جهانی، و پیشرفت صنعت و علوم و رشد شهرها، به‌تدریج در ایران هم، طبقه جدیدی از بازرگانان و صاحبان کارگاهها و صاحبان سرمایه، یعنی یک طبقه بورژوازی نوپا رو به رشد گذاشت، البته به‌دلیل نفوذ دو قدرت استعماری روس و انگلیسی و هجوم کالاهای اونها، این بورژوازی ملی در بخش صنعت رشد نکرد و بیشتر در بخش تجارت و بازرگانی گسترش یافت. مجموعه این تحولات، بافت ارباب- رعیتی جامعه رو تا اندازه‌ای تغییرداده و اجزای طبقه نوپای بورژوازی را شکل داد.
م. پاولویچ در کتاب انقلاب مشروطه ایران، می‌نویسد: «گذشته از دهقانان، در حدود سه میلیون و نیم پیشه‌ور نیز، در آستانه افلاس و بیچارگی قرار دارند.»
ساخت راهها:
ساخته شدن راهها و جاده‌های شوسه هم، عامل مهمی در تغییر اوضاع ایران بود. جاده‌های شوسه که شاه امتیاز ساختن اونها رو به روسها داده بود، برای مبادلات تجاری ایران، شریان حیاتیِ حمل و نقل محسوب می‌شدند. با تحولات جدید، هم‌چون کشیده شدن راهها، ارتباط تلگرافی، و گسترش پیشه وران شهری، اقتصاد بَدَویِ سابق تدریجاً از بین رفته، شهرهای مهمی مثل تهران، تبریز، رشت و اصفهان که دارای افتخارات تاریخی بودند، جان تازه‌یی گرفته و به مراکز مهم تجارتی تبدیل شدند.
تبریز قبل از جنگ جهانی:
شهرهایی از قبیل تبریز به چهارراه تجارتی میان آسیای میانه و اروپا تبدیل شده بود. کاروانهایی با هزاران قطار شتر، شبانه روز مال‌التجاره می‌بردند، توتون، بادام، خشکبار، پنبه، پارچه ابریشمی، قالی، اسلحه، همه چیز، از شرق ایران به اروپا می‌رفت.
صادرات از راه تبریز در سال 1274 به پول روسی آن زمان، بیشتر از چهل میلیون مَنات بود!.
ضرورت امنیت در جاده‌ها، خواست بازرگانان:
با این حجم تجارت و تردد کاروانهای تجارتی، اهمیت راهها معلوم می‌شود. این جاده‌ها که حمل و نقل و مبادلات تجاری را سرعت می‌داد، یک چیز مهم لازم داشت: امنیت!
برقراری امنیت خواست شماره یک بازرگانان و تجار بود. علاوه بر تأمین امنیت راهها در برابر شبیخونهای راهزنان، اخاذی خانها و باج‌هایی که حکام محلی به نام «حق خانات» بر کاروانهای تجاری می‌بستند، مشکل و مساله تجار شده بود. اگر تاجری از دادن باج امتناع می‌کرد، اموالش غارت می‌شد. این یک زمینه نارضایتی طبقه نوپا بود.
جریان رشد و تغییر چهره شهرها:
تاریخ مشروطه احمد کسروی: «… چیزهای بسیاری از تلگراف، و تلفون، و پستخانه و ضرابخانه و چراغ گاز و اداره پولیس، و مانند اینها… و دارالفنون برای آموختن زبان فرانسه و پاره‌ای دانشها، در تهران و تبریز و (جزآن) بنیاد یافت.»
سؤالها و عباراتی با لحن اعتراض در فضای شهرها و روستاهای ایران، اوج گرفت:
- مگر راههای مملکت امنیت نمی‌خواهد؟
- چرا هیچ عامل حکومتی مجازات نمی‌شود؟
- چرا بالادستی‌ها خودشان در چاپیدن ها دست دارند؟ کو حقوق مردم بینوا!
- به مظالم خانها و شاهزادگان محلی چه کسی رسیدگی می‌کند؟
- مگر مالیات ها کمر مردم را نشکسته!
- چرا اجناس و قماش و قند از روس می‌آورند؟
- قائم‌مقام را برای همین کشتند که استقلال ما را بگیرند.
- امیرکبیر را برای همین کشتند که کارخانه در مملکت ما تعطیل شود.
اینها پرسش‌هایی بود که استبداد قاجار بایست به آن پاسخ می‌داد اما آیا گوش دربار فئودالی این صداها را می‌شنید؟ :
مستبدان در خواب:
پیرلوتی، مشرق شناس: «تهران در برابر فواره‌های زیبا به تخت راحت تکیه داده و در هوای بخارآلود، با نشئه قلیان، چرت می‌زند.»
م. پاولویچ: انقلاب مشروطه ایران: «به نظر می‌آمد که ایران نیز مثل همسایه غربی خود (عثمانی) به خواب ابدی فرورفته است.»
ولی استبداد و استعمار نمی‌توانست مانع حرکت تاریخ و تغییر جامعه شود، تغییرات، به تدریج، از پایین، جامعه را در شرف تغییر نظام حاکم قرارداده بود.
بورژوازی نمایندگان خود را می‌جوید:
با از بین رفتن اقتصاد روستایی بدوی، و در نتیجه به هم خوردن مناسبات پدرشاهی، و نفوذ سرمایه اروپایی در ایران، و با ظهور اقتصاد نوین، رفته‌رفته حیات تازه‌یی در کالبد کشور دمیده شد. بوژوازی نوپا، چه پیشه‌وران محروم، که توده‌های ناراضی شهری را تشکیل می‌دادند، و چه تجار و بازرگانان، به‌تدریج نمایندگانی از خود پیدا کردند که خواسته‌هایشان را بیان کنند.
تاریخ مشروطیت ایران: م.س.ایوانف: «در ممالک خارجه چه در کشورهای اروپایی و چه در ممالک آسیایی مثل ترکیه و هندوستان، عده کثیری از مهاجران ایرانی از جمله طرفداران اصلاحات و تحولات سیاسی زندگی می‌کردند که از چنگ تعقیب مأموران شاه مستبد گریخته بودند.»
نمایندگان طبقه جدید چه کسانی بودند؟ دو تن از پیش کسوتان این طبقه را پیش از این شناخته‌ایم. و شرح دردناک قتلشان را بازگو کردیم.
قائم مقام و امیرکبیر:
قائم مقام فراهانی، و میرزاتقی‌خان امیرکبیر، در پیشرفت صنایع داخلی و ایجاد کارخانه و برقراری امنیت و قانون و گسترش مدارس و علوم کارهای زیادی انجام داده بودند. اقداماتی که نقش بسیار زیادی در متحول شدن اوضاع جامعه داشت.
میرزا حسین خان سپهسالار، امین الدوله، میرزا مَلْکَم خان اصفهانی:
در میان روشنفکران و نمایندگان طبقه جدید یعنی بورژوازی نوپا، بعضی رجال دیگر هم بودند. برخیشون به‌رغم وابستگی‌شان به استعمار، در مخالفت با ارتجاع و فئودالیزم، اقداماتی انجام دادند که در پیشرفت اوضاع جامعه مؤثربود. میرزا حسین خان سپهسالار، امین الدوله، میرزا مَلْکَم خان اصفهانی، از این جمله بودند.
نقش انگلستان:
در این مرحله که نارضایتی‌ها اوج می‌گرفت، حکومت انگلستان سیاست حمایت از اعتراضات داخلی را در پیش گرفت. این حمایتها در راستای حفظ منافع استعماری انگلیس به‌خصوص در هندوستان و دور نگه‌داشتن روسیه از هند بود. چرا که راه تنفس استعماری روسیه برای گسترش و تسلط بر کشورهای دیگر و نفوذ استعماری‌اش، از سمت غرب بسته بود؛ و طبیعی بود که به سمت جنوب، و برای دستیابی به آبهای گرم، تلاشهایی برای گسترش صورت بده. و این مطلوب انگلیس نبود. بنابراین از اعتراضات علیه دربار فئودالی ایران، حمایت می‌کرد.
در این راستاست که می‌بینیم برخی مجلات مخالفان استبداد فئودالی، در انگلستان منتشر می‌شود.
روزنامه‌ی قانون:
م.س.ایوانف: انقلاب مشروطیت ایران (صفحه 18):
«ملکم خان، در سال 1890روزنامه‌ای را به‌نام قانون به زبان فارسی منتشر ساخت که در آن حکومت استبدادیِ شاه، و سیاست تسلیم در مقابل بیگانگان را جداً انتقاد می‌کرد. در این روزنامه فکر ایجاد «حکومت واقعی» بشکل سلطنت مشروطه و اجرای اصلاحات بورژوازی در ایران تبلیغ می‌شد. … روزنامه‌های ملکم، … مخفیانه به دست مردم می‌رسید.»
مردم تشنه ایران که تا آن زمان هیچ صدایی علیه حاکمیت قاجار نشنیده بودند، از تمامی آثار و نوشته‌ها و اخبار علیه حاکمیت استبداد، استقبال می‌کردند.
م.س.ایوانف: همان منبع: «شاه روزنامه قانون و نوشته‌های او (ملکم) را در ایران غیرقانونی اعلام کرد؛ و همچنین همفکران وی را مورد تعقیب قرار می‌داد.»
تاریخ مشروطه کسروی: ص10: از کسانی که در زمان ناصرالدینشاه، دلسوزی به توده و کشور نموده، و به بیداری مردم کوشیده‌اند، یکی میرزا ملکم خان اسپهانی و دیگری سیدجمال‌الدین اسدآبادی شمرده می‌شود. … در زمان صدراعظمی حاجی میرزا حسینخان (سپهسالار) این (ملکم) همراز و همدم او بوده. … ملکم خان تا دو سال از آغاز جنبش مشروطه زنده بود و در اروپا می‌زیست»
سید جمال‌الدین اسد آبادی:
سید جمال‌الدین اسد آبادی متولد 1218 شمسی دراسد آباد همدان، یکی از رجالی بود که در سالهای پیش از انقلاب مشروطه، در کشورهای مختلف آسیا و اروپا درتردّد بود و در جهت بیداری مردم ایران نقش داشته است.
ولی سید جمال می‌خواست با تاثیر گذاشتن بر شاه و دربار، دست به اصلاحاتی بزند.
تاریخ مشروطه احمد کسروی، ص 11: «سید اگر به‌جای رفتن به این دربار و آن دربار همه به بیدارساختن مردم و پیراستن اندیشه‌ها کوشیدی به نتیجه بهتری رسیدی. در بار دوم سید را ناصرالدینشاه در مونیخ دید و به ایران خواند.»
تاریخ مشروطه کسروی: ص 11:
«سید جمال‌الدین دو بار به ایران آمده. و در بار دوم در سال 1268 با دستور شاه او را از ایران بیرون کرده‌اند. سید مرد دلیری می‌بوده و از خودکامگی شاه و از سودجویی امین‌السلطان نکوهشها می‌کرده و مردم را می‌سهانیده و می‌شورانیده…»
شکست اصلاح طلبی:
پیش از جنبش مشروطه، بودند چهره‌هایی از روشنفکران که فکر می‌کردند می‌توانند نظام استبدادی فئودالی رو از بالا اصلاح بکنند، فقط اصلاح، و نه تغییر نظام. ولی چون نظام فئودالی با حامیان استعماری مثل روسیه و با انبوه خوانین و شاهزادگان غارتگر، جز با انقلاب توده‌ها از جا کنده نمی‌شد، تلاشهای این قبیل روشنفکران هم با شکست روبه‌رو می‌شد.
انقلاب مشروطیت ایران: م.س.ایوانف: ص: 20: «در اواخر سال 1890میلادی (1269 شمسی) جمال‌الدین را تحت‌الحفظ به خارجه- یعنی ترکیه- تبعید کردند.»
تضاد استعمارگران:
برخاستن صداهای مخالف و اعتراضات از این‌جا و آنجا، از وقوع جنبشی در پیش رو خبر می‌داد. اما چه عاملی وجود داشت که دست حاکمیت را برای سرکوبی مردم ببندد و فضای این جنبش را باز کند؟
یک عامل خارجی که، امکان رشد جنبش مشروطه را فراهم کرد، تضاد بین سیاست دولت انگلیس و دولت روسیه تزاری بود. هواخواهان سیاست روسیه، خواهان سرکوبی عریان خواستهای مردم بودند، و طرفداران انگلیس برای تضعیف حاکمیت و دربار، که تحت نفوذ روسیه بود، از جنبشهای مردمی حمایت می‌کردند. عملکرد این تضاد، وحدت سیاسی سردمداران و کارگزاران حکومتی را نقض می‌کرد و امکان مناسبی برای گسترش جنبش آزادیخواهی به وجود می‌آورد.
تلگرافخانه، محل تحصن:
انگلیسی‌ها امتیاز ساخت خطوط تلگرافی را گرفته بودند و در نقاط مختلف ایران تلگرافخانه‌هایی ساخته بودند. که از آن اماکن برای پیشبرد سیاستشون علیه روسیه استفاده می‌کردند. از جمله این استفاده‌ها، تبدیل این تلگرافخانه‌ها، به مکانی برای تحصن علیه حکومت بود. اهالی ولایتها که از ظلم حاکم به جان آمده و آخرین راه چاره را بروی خود بسته می‌دیدند، در تلگرافخانه‌های مصون خارجی، تحصن کرده و با تلگرافِ شکوائیه، خواسته‌های خود مانند تعویضِ حاکم متجاوزِ محلی را از دربار می‌خواستند.
م. پاولویچ: درباره انقلاب مشروطه ایران: «علاوه بر خطوط تلگرافی، انگلیسی‌ها در تمام شهرها شعبه‌های بانک شاهی را تأسیس نمودند. تجار ایرانی امانتهای خود را به این بانک معتبر سپرده و شروع به داد و ستد نموده و در ضمن، موفق به گرفتن اعتبار و وام از این مؤسسه‌ها می‌شدند.
به این ترتیب، جنبش علیه حاکمیت فئودالی قاجار به نقطه اوجی نزدیک می‌شد:
با آغاز بیداری در مردم ایران: اولین جنبش وسیع مردمی در راه بود.
چنین شعرهایی یادآور بغض آن دوران است: «تا به کی خموشی، ای وطن نجوشی، از چه پرده‌پوشی»
و بالاخره سال 1270، سال اولین حرکت مردم علیه امتیازات خانمان بربادده شاهان قاجار شد.
اینک به ماجرای قیام مردم در جنبش تنباکو و واقعه رژی رسیده‌ایم که شرح آن را در شماره‌ی آینده بخوانید.
خوانشی نو از انقلاب مشروطه (۳)
رجال ترقی خواه ایران در دربارهای قاجار به قتل می‌رسند
آیا نظام استبداد فئودالی قابلیت اصلاح دارد؟
عوامل استعمار چگونه به ایران خیانت کردند.. ؟
در دو شماره‌ی گذشته برخی از عوامل و زمینه‌های شکل‌گیری جنبش مشروطه را برشمردیم. این عوامل در کلی‌ترین بیان عبارت بودند از:
-نارضایتی شدید دهقانان ایران از ستم فئودالی
-تحولات صنعتی و انقلابات آزادیخواهانه در غرب
- خشم ناشی از اعطای امتیازات اقتصادی به دول استعماری
- قحطی و گرسنگی ناشی از جنگهای خانمان‌سوز قاجاریه
به سایر عوامل و رخدادهایی که زمینه انقلاب مشروطه را ایجاد کردند.. ، می‌پردازیم.
ایرانِ دوره قاجار، صحنه رقابتهای استعماری روسیه و انگلیس و فرانسه بود. شاهان قاجار که در هر دوره به تشویق و تحریک یکی از قدرتهای استعماری و در جهت تأمین مطامع استعمار، به جنگ با طرف دیگر اقدام می‌کردند.. ، بخشهای وسیعی از خاک ایران را از دست دادند و خزانه دولت و سرمایه‌های ملت را هم هزینه راه‌اندازی و غرامات شکست‌های خود در اون جنگها کردند... نتیجه این سیاستهای خائنانه چه می‌توانست باشد؟ :
کتاب تاریخ ایران در دوران قاجار- کلمنت مارکام انگلیسی، صفحه 68:
«در سنه 1244 هجری شمسی، ناخوشی وبا که هشت سال قبل از آن در ایران بروز نموده بود در ثانی در بیشتر بلاد ایران در افتاد و این بلای مهیب جمعی کثیر از اهل ایران را به هلاکت رسانید. فقط در مملکت گیلان دویست هزار زن و مرد از این مرض مرده بودند. بعد از وبا، بلای قحط مملکت ایران را فرا گرفت».
درست در همان ایام قحطی‌ها و فشار شدیدی که به مردم می‌آمد، شاهان قاجار مالیاتهای بسیار سنگینی از بازرگانان و مردم، می‌گرفتند. و این خود به قحطی و گرانی بیشتر منجر می‌شد.
یک پرسش برای هر خواننده‌ی تاریخ آن دوران به وجود می‌آید: آیا در دوران قاجار، رجال کاردان و ترقیخواه و دلسوزی، وجود نداشت که با تدبیرهای صحیح، مانع جنگها بشوند و در برابر استعمارگران، از منافع ایران دفاع کنند؟
چند تن از صدراعظم‌های دوران قاجار را بشناسیم.
1ـ میرزا شفیع صدراعظم فتحعلیشاه متمایل به انگلیس‌ها بود و در جانبداری از منافع انگلستان از فعالیت توپ ریزی فابویه فرانسوی برای ارتش ایران جلوگیری می‌کرد. صدراعظم بعدی محمد حسین اصفهانی بود که او هم طرفدار انگلیس بود و شخصاً از انگلیس حقوق می‌گرفت.
2ـ محمد حسین اصفهانی قراردادی با انگلیس منعقد کرد که بر اساس آن شاه دوازده‌هزار تومان رشوه گرفت و مقرر شد که سالی 200هزار تومان دیگر نیز بگیرد و منافع انگلیس را در جنگ با روس تأمین کند.
3ـ نخست‌وزیر دیگر که پیش از قائم‌مقام امور را در دست داشت آصف‌الدوله بود که او نیز تمایل به انگلیس داشت و در تمام دوران خود، کاری جز خیانت به ایران نکرد و در زمان او ایران شکست‌های سنگینی در جنگ با روس متحمل شد و قراردادهای ذلت‌بار بین ایران و روس بسته شد.
اما در بین صدراعظم‌های ایران در تاریخ دوران قاجار، چهره‌ها و شخصیتهای متفاوتی هم می‌بینیم. رجالی که در برابر استعمار، می‌ایستند:
قائم مقام فراهانی
یکی از رجال کاردان و مدبّر و دلسوز دوران قاجار، میرزا ابوالقاسم فراهانی ملقّب به قائم‌مقام بود. زمانی که قائم مقام، نخست‌وزیر ایران شد همه چیز از هم پاشیده بود. از نظر نظامی ایران از روسیه شکست خورده بود. قراردادی بین ایران و روس به امضاء رسیده بود که متضمن تحمیل کاپیتولاسیون و همچنین اعطای امتیاز گمرکات شمالی ایران به روسیه و برداشتن تعرفهگمرکی از کالاهای روسی بود. امری که بنیه اقتصادی ایران را در مقابل هجوم کالاهای خارجی ضعیف کرده بود..
قائم مقام برای اصلاح همه آن خرابی‌ها، عزم کرده بود. در رأس آن اقدامات، مخالفت بانفوذ استعمار روس و انگلیس، و بعد مهار کردن فساد درباریان بود.
برخی اقدامات قائم‌مقام فراهانی :
جلوگیری از تأسیس کنسولخانه روس و انگلیس به هر نحو ممکن.
مخالفت شدید با قرارداد تجاری ضمیمه عهدنامه ترکمانچای
مخالفت شدید با اجرای قرارداد کاپیتولاسیون
کم کردن حقوق شاه از خزانه دولت
حذف حقوق بی‌مورد تملق گویان شاه
مخالفت با «تجارت «بی‌در».
قائم مقام: می‌گفت: «آقای وزیر مختار روس! این قرارداد تحمیلی است! و من به «مردی و نامردی» در تخریب آن خواهم کوشید!»
استعمار انگلیس که قائم‌مقام را سدی در برابر مطامع خود می‌دید تمامی مزدوران خود به‌خصوص ملاّی مرتجعی هم‌چون حاجی میرزا آقاسی، و میرزا نصرالله اردبیلی و درباریان فاسد را به‌کار گرفت تا توطئه کشتن قائم‌مقام را پیش ببرند.
«نامه وزیر مختار سرجان کمبل، از وزارت‌خارجه به دولت انگلیس. از کتاب تاریخ ایران وانگلیس:
«برای برانگیختن مردم و خرج کردن پول بین علماء و ملاها مبلغی در حدود 500 لیره لازم دارم. امام جمعه به من قول داده است که این پول را در موقع مناسب و به‌طور صحیح خرج کند.»
گزارش دوم وزیر مختار انگلیس به دولت انگلیس:
: «... . چند نفر از ملایان بالای منبر علیه او (یعنی علیه قائم مقام) به درشتی سخن گفته‌اند و هرکجا نام او و عمالش برده می‌شود، توأم با دشنام است. ...»
دسیسه‌ی میرزاآقاسی:
حاجی میرزا آقاسی، و میرزا نصرالله اردبیلی، پس از دسیسه‌چینی‌های لازم علیه قائم‌مقام سرانجام در 30ماه صفر 1251 برابر با 1836 میلادی شاه را به دستگیری و پس از پنج روز به قتل قائم‌مقام وادار کردند... محمدشاه او را به باغ نگارستان احضار کرد و در توسط جلادی به‌نام اسماعیل خان قراچه‌داغی، رئیس فراشان خود، وی را به قتل رساند.
ناسخ التواریخ: قائم‌مقام به باغ نگارستان درآمد… بر حسب فرمان… . دژخیم ادوات نگارش او را گرفته از بالاخانه دلگشا فرود کردند.. و در بیغوله‌ای که حوضخانه خوانند محبوس داشتند و در شبِ سَلْخِ صَفَرَش (یعنی آخرین روز ماه صفر)، خپه (خفه) کردند...
امیرکبیر :
در میان شعله‌های آتش انقلاب مشروطیت، برخی زبانه‌ها، زبانه‌های خشمی است که از کشتن رجال میهندوستی چون قائم‌مقام در دل مردم شعله‌ور شد. بر این آتش، آتش خشم مردم از قتل یک رجل نامدار دیگر را هم باید افزود. قائم‌مقام دیگر، که رو در روی استعمار قامت افراشت، امیرکبیر نام داشت.
این، یکی از سوزنده‌ترین صحنه‌های تاریخ قاجاریه است. داستان تلخ خیانت و جنایت استبداد قاجاری البته با نقشه و دسیسه استعمار، برای از میان برداشتن مردی که مانع نفوذ و سلطه بیگانه بر کشور بود.
میرزا تقی‌خان امیر کبیر در سال 1222 هجری قمری، در هَزاوه فراهان به دنیا آمد، پدرش آشپزِ قائم‌مقام فراهانی وزیر وطنخواه دوران محمد شاه قاجار بود. میرزا‌تقی تحت تعلیمات قائم‌مقام فراهانی، دفاع از ملت و وطن در برابر استعمار و دربار و ملایان مزدور خارجی را آموخت. امیر کبیر که توسط قائم‌مقام به‌عنوان امیرنظام در آذربایجان به اداره امور مشغول شده بود، با مرگ محمد شاه در سال 1227 شمسی (1848 میلادی)، ولیعهد محمد شاه یعنی ناصرالدین میرزا را به تهران آورد و بر تخت نشاند و خود مقام صدارت عظمی را به عهده گرفت.
این اقدام امیرکبیر، یک حرکت عمیقاً ضداستعماری بود. چرا که با مرگ محمدشاه، انگلیس و روس تمامی مزدوران خود را فعال کردند.. و تلاش کردند.. از صدراعظم شدن این رجل ملی جلوگیری کرده و یکی از «آدم» های خودشان را به مقام صدارت عظمی برسانند.
سفرنامه فریه: روابط سیاسی ایران و انگلیس:
«با این شاهزادگان ایرانی که تحت نفوذ انگلیس اند، و مقرری دریافت می‌دارند، به سهولت ممکن است (می‌توان) این مملکت را در هم ریخت. … به یک اشاره (انگلیس) ممکن است موقعیت شاه و سلسله قاجار را به خطر اندازند…»
اما امیرکبیر همه تلاشهای استعمار و عواملش را خنثی کرد. در مدت 3سال و اندی که صدراعظم بود، به اقدامات متعددی در راستای اصلاح ساختار سیاسی و اقتصادی و فرهنگی جامعه دست زد.
اقدامات درخشان امیرکبیر:
- ایجاد صنایع ملی و احداث کارخانه‌های بلورسازی، چلواربافی.
- تغییر نظام مالیاتی بر اساس میزان درآمد. (تغییر نظام مالیاتی توسط امیرکبیر به این معنی بود که مردم محروم را از پرداخت مالیاتهای ظالمانه معاف می‌کرد و در عوض فئودالها را مجبور به به پرداخت مالیات می‌کرد».
اسناد وزارت خارجهانگلیس: «خوانین محلی (منطقه فارس) که حالا مالیات می‌دهند، تا زمانی که به‌خاطر هست پولی به خزانه دولت نمی‌پرداختند.»
اسناد وزارت خارجه انگلیس:
«میرزا تقی‌خان می‌خواهد روستائیانی را که طی قرون تحت جور و ستم به‌سر برده‌اند خلاصی بخشد!»
ادامه اقدامات امیرکبیر:
- منع رشوه گرفتن توسط مأموران دولتی.
- احداث راههای ارتباطی.
-. منع سوء‌استفاده شاهزادگان و روحانیان و وابستگان به دربار از خزانه مملکت.
واتسون، دیپلومات انگلیسی:
«بسیاری از این مستمری بگیرها، از طبقات روحانیان و متنفذان بودند که ناگزیر، انصراف ایشان از دریافت آن و جوهات دشوارتر بود. با وجود این امیر با استقامتِ رأی، برای کاستنِ هزینه دولت و قطع یا کاستن مستمریهای ملاها و شاهزادگان عاطل اقدام کرد»
در اسناد وزارت خارجه انگلیس آمده که در دوران امیرکبیر «شاه مملکت هم به‌جای شصت هزار تومان حقوق ماهیانه، مجبور شده بود به ده‌هزار تومان در ماه اکتفا کند.»
باز هم از اقدامات درخشان امیرکبیر:
-ایجاد قشونی متحدالشکل با تعلیمات و تسلیحات جدید.
امیرکبیر کارخانجات اسلحه‌سازی گوناگونی در شهرهای مختلف به وجود آورد و اندیشه تأسیس مدرسهنظام را به مرحله عمل درآورد. چیزی که خوشایند استعمارگران روس و انگلیس نبود. او در فکر ایجاد نیروی دریایی برای ایران نیز بود.
هراس استعمار:
اسناد وزارت خارجهانگلیس:
«یک قشون منظم ایران… ممکن است از لحاظ انگلستان قدرت فوق‌العاده‌ای ایجاد کند!. … تنها هدفی که دولت انگلیس می‌تواند در توسعه قشون ایران داشته باشد این است که این مملکت را تبدیل به حریفی بر ضد روسیه بکند.»
سایر اقدامات درخشان امیرکبیر:
- اعزام. جوانان برای فراگیری علوم و فنون روز به اروپا.
- تأسیس مدرسه دارالفنون.
-تأسیس روزنامه وقایع اتفاقیه، نخستین روزنامه در ایران.
اقدامات فرهنگی امیرکبیر در مسیر رواج علوم جدید و ارتقای سطح فرهنگ جامعه، رخنه‌ای بود در دیوار استبداد سیاهی که فئودالیزم در برابر جامعه کشیده بود. این اقدامات به رشد آگاهی مردم و ارتقاء مطالبات حقوق اجتماعی آنها از مستبدین کمک کرد و زمینه‌های پیدایش یک قشر آگاه در جامعه را فراهم نمود.
امیرکبیر تولید داخلی و بازار ملی رت تشویق می‌کرد. و جلو صنعتگران داخلی را برای استخراج معادن و کارهای صنعتی باز می‌گذاشت. و در مقابل، استخراج معادن ایران توسط استعمارگران را ممنوع می‌کرد. این کمک بزرگی به استقلال ایران بود.
شخصیت1: یکی از اقدامات امیرکبیر، که آخوندهای مرتجع را به خشم آورد، سلب صلاحیت محاکم شرعی بود که برای رسیدگی به دعواهای میان مسلمانان و پیروان سایر ادیان تشکیل می‌شد. امیرکبیر به‌جای محاکم شرعی، این‌گونه قضاوتها را در عهده دیوان عدالت قرارداد. دیوان عدالت برخلاف محاکم شرعی، احکام خود را بر اساس قوانین عرفی و عقلی صادر می‌کرد. این اقدام امیر جلوی بسیاری اجحافات و بی‌عدالتی‌های آخوندها نسبت به اقلیتهای مذهبی را می‌گرفت و دکان مرتجعان را تخته می‌کرد.
اقدامات امیرکبیر در جهت قطع دستهای توطئه انگیز استعمار و پیش‌بردن جامعه ایران به سوی استقلال، گناه بزرگ امیرکبیر نیز بود. گناهی که استعمار و استبداد فئودالی بی‌جزایش نگذاشتند:
واتسون انگلیسی: «روی همرفته نمی‌توان گفت که نسل ایرانیان جدید عقیم شده. چون این ملت توانسته است مردی نظیر امیرنظام به وجود آورد»
انگلیسی‌ها دو عامل بسیار قوی برای کنار زدن امیرکبیر داشتند. یکی مادر شاه یعنی مهد علیا، و دیگری میرزا آقاخان نوری که تحت الحمایه خود انگلیس بود. اونها ناصرالدینشاه رو از امیرکبیر ترساندند. شاه که جوان بیست سالهای بود و سلطنت رو از اجداد خونریز خودش به ارث برده بود در هراسِ از دست دادن تاج و تخت خودش، به پیروی از عمال استعمار رو آورد.
تاریخ قاجاریه، میرزا احمد وقایع نگار:
«شاه با وزاری خارجه (منظور وزرای مختار خارجی) مشورت نمود. آنها که… شبی از بیم امیر پهلو به بستر نمی‌گذاشتند، این معنی را فوزی عظیم دانسته، پادشاه را باطنا تحریک و معاندین را مقوّی شده، پادشاه را به عزل او (امیر) تحریض کردند...»
آخوند میرزا ابوالقاسم امام جمعه تهران هم از جمله کسانی بود که ناصرالدین شاه را به قتل امیرکبیر تحریک کردند... شاه ابتدا امیرکبیر را از مقام نخست‌وزیری عزل و به کاشان تبعید کرد. و پس از 40روز، فرمان قتل را صادر کرد جلادان شاه، امیرکبیر را در 19 دی ماه 1230 هجری شمسی، در حمام باغ فین کاشان به قتل رساندند.
قتل قائم‌مقام و امیرکبیر، که دو رجل وطنخواه بودند و هر دو توسط شاه و با توطئه استعمار، و دسیسه چینی مزدوران و آخوندهای وابسته به استعمار از سر راه برداشته شدند، این تجربه تاریخی را به اثبات می‌رساند که اصلاحگری پاسخ مساله استبداد فئودالی و استعمار نبود. و تلاشهای فردی، آنهم از داخل حکومت به نتیجه‌یی نمی‌رسد، و تنها یک حرکت بنیادیست که به نتیجه می‌رسد، یعنی یک مبارزهملی و رهبری ملی لازم است که توده‌های مردم را به حرکت در بیاورد و کشور را از دست استبداد و استعمار آزاد کند.
اما در هر حال اصلاحات امیرکبیر همانقدر هم که توانست به‌رغم مخالفتهای استعمار و خوانین مزدور و ملایان مرتجع انجام بدهد، ایران را یک گام به سوی تجدد پیش راند.
بعد از امیرکبیر، که مانع و راه‌بند مطامع استعمار در ایران بود، سیل اعطای امتیازات به خارجیان شروع می‌شود.
ادامه در شماره‌ی آینده
خوانشی نو از انقلاب مشروطه (۲) - جنگ، شکست، قحطی
سلسله قاجاریه یک استبداد فئودالی را بر ایران حاکم کرده بود. دربار شاه، مدافع منافع اربابان زمین بود و حکمرانان وابسته به حکومت مرکزی، در حوزه‌های نفوذشان از هیچ فشاری به مردم دریغ نمی‌کردند... دهقانان مجبور به پرداخت مالیاتهای سنگین به دولت می‌شدند. هیچ‌گونه ارگان رسیدگی به دادخواهی‌های مردم وجود نداشت.
تاریخ بیداری ایرانیان ج 1ص 215، 216: « ”در دهات کرمان هنوز پولِ چوبِ حاکم، آنچه چوب برای سیاست و زدنِ مردم لازم است از مردم می‌گیرند، … مخفی نباشد که تمام صدمات و تحمیلات بر فقرا و زارعین و کسبه است، اغنیا و علما و خوانین و ملاکین راحت و آسوده‌اند ضرر بر بیچاره‌ها و عَجَزِه‌ها است“.
حکومت قاجار و دربار شاه به ابزار بی‌اراده‌ای در دست کشورهای استعمارگر روسیه تزاری و انگلیس تبدیل شده بود. سیاست خائنانه و ایران بربادده شاهان قاجار، بر موازنه مثبت بین استعمارگران و تأمین مطامع آنان استوار بود. هر امتیازی که توسط شاه به روسیه تزاری داده می‌شد، معادل آن، امتیازی به انگلیس واگذار می‌کرد. مثلاً در مقابلِ دادنِ امتیاز ایجاد بانک شاهنشاهی به انگلیس، امتیاز تأسیس بانک استقراضی به روسیه داده شد.
امتیازات به آلمان:
1264 شمسی: در زمان ناصرالدینشاه امتیازاتی به امپراطوری آلمان داده شد. از جمله دو کشتی از آلمان خریداری شد که در خلیج‌فارس توسط ملوانان آلمانی اداره می‌شد. علاوه بر آن یک مدرسه آلمانی در تهران تاسیس، و مذاکرات محرمانه‌ای برای ایجاد راه‌آهن در شمال ایران صورت گرفت. اما چون این اقدامات بدون موافقت روس و انگلیس بود، آنها با فشار روی دربار فاسد و شاه وابسته قاجار، لغو این قراردادها را خواستند و برای خود نیز امتیازات جدیدی طلب کردند.. و ناصرالدینشاه تمام آن خواسته‌ها را برآورده کرد.
به دنبال آن، انگلیس تقاضای امتیازات جدیدی کرد. از جمله، امتیاز کشتیرانی در رود کارون بود، که تجارت در خوزستان را در اختیار انگلیس می‌گذاشت، خواسته‌های دیگر انگلیس تأسیس بانک شاهنشاهی، حق انحصاری چاپ و نشر اسکناس در سراسر ایران، حق استخراج کلیهمعادن به مدت شصت سال بود که دولت قاجار همهاین امتیازات را به انگلیس داد.
همچنین بر اساس سیاست ذلیلانه موازنهمثبت، یک رشته امتیازات هم به روسیه داده شد که عبارت بود از: تأسیس بانک استقراضی، امتیاز ساخت جادهتهران انزلی، ساخت راه‌آهن جلفا به تبریز، اجازه کشتیرانی در مرداب انزلی، و کلیهرودخانه‌هایی که به دریای خزر می‌ریزند، و بالاخره، امضای موافقتنامه‌ای مبنی بر این که دولت ایران تا ده سال به ساخت راه‌آهن در ایران اقدام نکند! و همچنین به کسی هم اجازه ساختمان راه‌آهن در ایران را ندهد!
امتیازات داده شده به روسیه در حقیقت فهرست ننگینی از ذلت و خواری و بی‌ارادگی شاه و دربار قاجار و به تاراج دادن سرمایه‌های مردم ایران است:
سال 1258: امتیاز ساختمان خط تلگرافی استرآباد- چگیشلر
سال 1267: امتیاز شیلات بحر خزر از آستارا تا اترک
سال 1269: امتیاز بانک استقراضی روسیه.
سال 1270: امتیاز تأسیس بیمه و امور حمل و نقل ایران شامل ایجاد خطوط کشتیرانی در دریای خزر. امتیاز بهره‌برداری از بندر انزلی، احداث یک رشته راههای شوسه بین شهرهای ایران به روسیه داده شد.
سال 1279: اعطای امتیاز گمرکات شمالی ایران به روسیه.
م.س.ایوانف در تاریخ مشروطیت ایران می‌نویسد:
«قبل از جنگ جهانی اول، مجموعاً قریب به 164 میلیون روبل سرمایه‌های روسیه تزاری در ایران گذاشته شده بود.»
نتیجه سیاستهای ضدملی و ضدایرانی شاهان و دربار قاجار چه بود؟ تقدیم همه چیزِ سرزمین ایران به‌صورت امتیازات بی‌دریغ، به قدرتهای استعماری مثل روسیه و انگلیس بود. نتیجه بازشدن دست بیگانگان، در چپاول تمامی ذخائر میهن ما بود. به‌طوری‌که در کلیه امور سیاسی و اقتصادی و حکومتی عنان به استعمارگر داده شد.. شاهان قاجار به قدری در برابر استعمار مطیع و مُنقاد بودند که حتی این‌که بعد از شاه، جانشینی او به چه کسی می‌رسد را روسها تعیین می‌کردند...
تاریخ مشروطه کسروی:
«پس از مرگ عباس میرزا بین رجال دولت و شاهزادگان قاجار بر سر انتخاب ولیعهد جدید اختلاف افتاد. گروهی ظل‌السلطان فرزند فتحعلیشاه را مناسب می‌دانستند و عده‌یی دیگر محمد میرزا فرزند عباس‌میرزا را. در سال 1213 شمسی روسیه سفیری به ایران فرستاد و اعلام کردکه طبق معاهده ترکمانچای سلطنت ایران باید در خاندان عباس‌میرزا موروثی باشد!.
مهمترین تاثیر اعطای امتیازات و حاکم کردن نفوذ بیگانه بر شئون مملکت، فشاری بود که بر دهقانان و مردم محروم می‌آمد. شاهزادگان، روحانیان، تجار و وابستگان حکومت، که صاحبان زمینهای بزرگ بودند، نوع محصولات دهقانان را برای تأمین مواد اولیه برای استعمارگران تعیین می‌کردند.. و با قیمت بسیار نازل از دهقانان می‌خریدند.»
فقر، خانمان دهقانان را برباد داده
صنعتگری ضعیف داخلی هم توان رقابت با کالاهای وارداتی شرکتهای خارجی را نداشت و صنعتگران دچار ورشکستگی می‌شدند. ملاکانِ رو آورده به تجارتِ کشاورزی، برای گرانتر شدن کالای خود به احتکار می‌پرداختند نتیجه، به وجود آمدن قحطی‌های مرگبار در دوره‌های پیاپی بود:
قحطی سالهای1239تا1240،
قحطی وحشتناک سالهای 1248 تا 1251،
قحطی سالهای 1257 تا 1259، و قحطی‌های پراکنده در سالهای بعد جان فوج فوج مردم ایران را می‌گیرد.
سیاحت نامه ابراهیم بیگ، نوشته زین‌العابدین مراغه‌یی: ”در تمام آن مملکتها که از ایران دیدم در هیچ بلادی آثار ترقیات، و تمایل به تمدن به نظرم نیآمد که بدان خوشوقت شوم... بَس که اهالی ناچار از مهاجرت به ممالک خارجه شده‌اند، شهرها خالی از مخلوق به نظر می‌آید. بدبختترین سکنه این مُلک، گروه مزدوران و فعله و حمالانند. بیچارگان باید یک روزکار کرده و یک روز پی تحصیل نان، دکان به دکان بگردند تا شام بلکه بتوانند نیم‌من نان با پول خودشان به چنگ آورده نفقةعیال کنند. در کمال فراخسالی وبرکتِ آذوقه، سالهاست که این قحطی نان برقرار است. یک سال و دو سال نیست. بسیاری از اصحاب املاک در خونخوارگی چالاکتر از تابعان چنگیزند، گندم را در هرجا انبار کرده می‌پوشانند و برحال هموطنان افتاده رحمی نمی‌کنند“. (سیاحتنامه ابراهیم بیک صفحه 235-238)
آنچه که راجع به امتیازات گفتیم، خلاصه‌یی از امتیازهای اعطا شده توسط حکومت قاجار به دول استعماری بود، که در شرح آن به ناچار قدری از نظر زمان جلو رفتیم. حالا مجدداً به عقب‌تر برگردیم تا نگاهی هم به سیاست خائنانه قاجاریان در جنگها و در برابر لشکرکشی‌های ویران کننده استعمارگران بیندازیم. علت و زمینه این جنگها رو ما در برنامه اول با اشاره به پیدایش پدیده استعمار در اثر انقلاب صنعتی، و کشورگشایی‌های امپراطوریها و قدرتهای اروپایی‌ها به شرق و غرب به‌ویژه از راه دریاها، گفته‌ایم. ببینیم در این کشورگشایی‌ها چه کشاکشهایی بین استعمارگران در گرفت:
پس از انقلاب سال 1789 فرانسه، و روی کارآمدن ناپلئون، و کشورگشایی‌های او در اروپا و نزدیک شدن به شرق، فرانسه به قدرت شماره یک اروپا تبدیل شد و به رقیب اصلی روس و انگلیس در تصاحب مستعمرات آنان در شرق تبدیل گردید. فرانسه از یک‌سو برای پس گرفتن مستعمرات خود در هند، به انگلیس فشار می‌آورد، و از سوی دیگر تهدیدی بزرگ برای روسیه به‌شمار می‌رفت. این امر رقابت بین استعمارگران را در ایران افزایش داد. استعمارگران با طرح‌های پیچیده برای دفع یکدیگر و برای پیدا کردن نفوذ در ایران، عمل می‌کردند.. ، و سران قاجار در خواب غفلت به‌سر می‌بردند.
یک خیانت و مزدوری مفت و مجانی که فتحعلیشاه برای انگلیس کرد معاهده‌یی بود که در سال 1801 با انگلیس بست؛ و آن هنگامی بود که انگلیس تهدید حمله ناپلئون از طریق بنادر خلیج‌فارس و جنوب ایران به هندوستان را حس کرد. در آن زمان هنوز قدرت انگلیس در هند استحکام پیدا نکرده بود و از سوی ساکنان سند و پنجاب و ممالک میسور که هنوز استقلال داشتند در خطر تهاجم بود و پادشاه افغانستان هم هر سال با حملات خودش به هند خطرات عمده‌ای را برای حکومت انگلیسی هندوستان به وجود می‌آورد. بسیار طبیعی بود که وقتی انگلیس چنین نیازی به یک متحد دارد، ایران که خودش از طرف روسیه مورد تهدید تهاجم به قفقاز هست، بتواند امتیازات بسیاری از انگلیس در ازای اتحاد خودش با انگلیس بگیرد. اما فتحعلیشاه مجاناً و به‌طرز حیرت‌انگیزی تعهدات بسیاری سنگینی را به نفع انگلیس پذیرفت.
تعهدات اعطا شده فتحعلیشاه به انگلیس:
- هرگاه پادشاه افغانستان درصدد حمله به هند برآید، (ایران) به آن کشور لشکرکشی کند!. آن مملکت را ویران نماید. !…
- اگر قشونی از جانب فرانسویان در یکی از بنادر ایران بخواهد پایگاه یا مسکن اختیار کند، قشون متحد ایران و انگلیس به دفع ایشان بکوشد و نیز از راه دادن فرانسویان به سواحل و جزایر ایران خودداری نماید.
در سال1182 شمسی، 1802میلادی، روسیه تزاری برای گسترش قدرت و نفوذ خود و همچنین دفاع از منافع خود در برابر انگلستان که بر هند مسلط شده بود، به ایران حمله کرد و گرجستان را از ایران جدا کرد. و بعد به فکر امیرنشینهای قفقاز افتاد. انگلیس هم از جنوب به نفوذ در بنادر جنوبی ایران جهت تأمین حفاظت منافع خود در هندوستان و گسترش نفوذ خود در ایران مشغول شد و کوشید دامنه مستعمرات خود را تا مرزهای شرقی ایران توسعه داد.
. روسیه تزاری و انگلیس برای رویارویی با قدرت رو به گسترش ناپلئون، در سال 1804 اتحادیه‌ای علیه ناپلئون به وجود آوردند. پس از قرارداد روسیه تزاری و انگلیس، روسیه برای دست اندازی به مناطق شمالی ایران، دست باز پیدا کرده، تصمیم به تصرف امیرنشینهای قفقاز گرفت.
در این میان، شاهان فاسد قاجار، برای حفظ حکومت خود و چپاول مردم ایران، دائماً به قدرتهای استعماری می‌آویختند. فتحلیشاه قاجار هم به دامن ناپلئون آویخت تا فرانسه، در برابر روسیه که قصد تصرف امیرنشینهای قفقاز را داشت از او حمایت کند. ناپلئون که نفوذ در ایران را برای خارج کردن هندوستان از چنگ انگلستان می‌خواست، در عهدنامه‌یی که به اسم فن کُنشتاین معروف شد، ایران را به اقداماتی در جهت پیشروی خود برای دست انداختن به هند متعهد کرد.
بخشی از قرارداد فن کنشتاین: 1807 میلادی (اردیبهشت 1186 شمسی):
ماده هشتم این قرارداد دایر بر قطع رابطه ایران و انگلیس و اعلان جنگ فوری به بریتانیا و ممنوعیت همهکالاهای انگلیسی در ایران بود.
ماده نهم آن دایر بر اتحاد ایران و فرانسه بود در برابر هر جنگی که انگلیس و روس در آن علیه فرانسه و ایران شرکت نمایند.
ماده دهم: ایران تعهد نمود که افغانان و مردم قندهار را با ارتش خود متحد کرده و به متصرفات بریتانیا در هندوستان حمله‌ور شود.
اما با تغییر منافع استعمارگران و پیمان‌بستنهای پشت پرده آنان، این ایران است که تنها می‌ماند:
به‌زودی جنگ روس و فرانسه با شکست ارتش روس خاتمه یافت و میان ناپلئون و تزار روس صلح برقرار شد. ناپلئون و آلکساندر روسیه در یک عهد نامه دوستی پیمان بستند که در حمله و دفاع علیه ایران و عثمانی و انگلیس شریک یکدیگر باشند!. به این ترتیب فتحعلیشاه که به تعهدات خود در قبال فرانسه و علیه روس و انگلیس عمل کرده بود، چیزی بجز دشمنی دولتهای روس و انگلیس را برنیانگیخت.
در سالهای بعد روسیه و انگلیس مجدداً برای از بین برداشتن قدرت خطرناک ناپلئون متحد شدند و بالاخره ناپلئون را در سال 1812 شکست دادند.
وقتی عامل وحدت روسیه و انگلیس، یعنی فرانسه از بین رفت باز ایران صحنه رقابتهای استعماری روسیه و انگلیس شد. در سال 1812 میلادی برابر 1191 شمسی انگلیس برای جلوگیری از گسترش نفوذ روسیه و حفظ مستملکاتش در هندوستان پیمانی با دولت ایران امضا کرد و متعهد شد به‌منظور ادامه جنگ ایران با روسیه، به ایران کمک کند. انگلیس به این وسیله شاه قاجار را تشویق به جنگ با روسیه کرد و فتحعلی شاه در اجرای مطامع استعمار، بار دیگر بخشهای وسیعی از خاک ایران را از دست داد.
یک قرارداد ننگین:
قرارداد گلستان: 29شوال 1228 قمری، 1813 میلادی، :
شهرهای قراباغ، شروان، باکو، دربند، لنکران و قسمتی از طالش از خاک ایران جدا و به خاک روسیه منضم می‌شود..
ایران از همه دعاوی خود در داغستان، گرجستان، ارمنستان و ابخاز دست می‌کشد.
پانزده سال بعد در 1207 شمسی و 1828 میلادی این بار روسیه به بهانه اختلاف مرزی، جنگ با ایران را شروع کرد. از سوی دیگر انگلیس که از پیشرفت روسها نگران وضعیت هندو پاکستان شده بود، با تحریکات خود باعث شد تا آتش جنگ بین ایران و روسیه شعله‌ور شود.
یک قرارداد ننگین‌تر:
«قرارداد ترکمانچای:1207 شمسی: فوریه 1828 میلادی:
- شهرهای ایروان و نخجوان به روسیة تزاری واگذار می‌شود.
- ایران سی میلیون روبل نقره روسی نیز غرامت به روسیه می‌پردازد...
عجیب این است که شاهان قاجار نه تنها همه چیز ایران را برباد می‌دهند، بلکه رجال میهن‌پرستی را که برای قطع ایادی استعمار کمر می‌بندند را به قتل می‌رسانند!
بعد از مرگ فتحعلیشاه، استعمارگران انگلیسی تلاش کردند.. تا با حمایت از شاهزادگان و خوانین بزرگ محلیِ نقاط مختلف ایران، و به قدرت رساندن یکی از شاهزادگان که مطیع انگلیس باشد، بر دربار ایران مسلط شوند. اما یکی از رجال میهن‌پرست و ترقیخواه به‌نام میرزا ابوالقاسم فراهانی که سلطه انگلیسی‌ها را برنمی‌تابید، در برابر آنان قد علم کرد. قائم مقام، با از میان برداشتن شاهزادگان مزدور، یکی از فرزندان فتعحلیشاه به‌نام محمدمیرزا را به سلطنت رساند و با نفوذ خود برشاه، کنترل دستگاه حکومتی را در دست گرفت. تمامی تلاش میرزا ابوالقاسم فراهانی که به قائم‌مقام معروف شد، مقابله با نفوذ روس وانگلیس و بازگرداندن استقلال ایران بود. اما استعمارگران با یاری دربار فئودالی و آخوندهای ثروتمند او را از میان برداشتند.
زمانی که قائم مقام، نخست‌وزیر ایران شد همه چیز از هم پاشیده بود. از نظر نظامی ایران از روسیه شکست خورده بود. قراردادی بین ایران و روس به امضاء رسیده بود که متضمن تحمیل کاپیتولاسیون و همچنین تحمیل تجارت آزاد و اقتصاد درباز بود. بنیه اقتصادی ایران قابل‌توجه نبود، و قدرت ایستادگی در مقابل غارتگران را نداشت. و قائم‌مقام برای اصلاح همه این خرابی‌ها، عزم کرده بود.
بهترین راه شناخت یک رجل مردم‌دوست و بلند همت، آشنایی با مخالفان او و خائنانی‌ست که پیش از او همه چیز را در طبق تاراج گذاشتند. آنان را بشناسیم:
از سه نخست‌وزیر پیش از قائم‌مقام فراهانی، یکی میرزا شفیع، صدراعظم فتحعلیشاه بود که متمایل به انگلیس‌ها بود و در جانبداری از منافع انگلستان از فعالیت توپ ریزی فابویه فرانسوی برای ارتش ایران جلوگیری می‌کرد.
دیگری محمد حسین اصفهانی بود که او نیز طرفدار انگلیس بود و شخصاً از انگلیس حقوق می‌گرفت. محمد حسین اصفهانی قرارداری با انگلیس منعقد کرد که بر اساس آن شاه دوازده‌هزار تومان رشوه گرفت و مقرر شد که سالی 200هزار تومان دیگر نیز بگیرد و منافع انگلیس را در جنگیدن با روس تأمین کند.
نخست وزیر دیگر که پیش از قائم‌مقام امور را در دست داشت آصف‌الدوله بود که او نیز تمایل به انگلیس داشت و در تمام دوران خود کاری جز خیانت به ایران نکرد و در زمان او ایران شکست‌های سنگینی در جنگ با روس خورد و قراردادهای ذلت‌بار بین ایران و روس بسته شد.
اما قائم‌مقام در مدت صدارت خود با سختگیری بسیار درصدد مهار کردن فساد درباریان و نظم و نظام بخشیدن به امور و مخالفت با نفوذ و سلطه قدرتهای استعماری روس و انگلیس در ایران برآمد.
برخی اقدامات قائم‌مقام فراهانی:
کم کردن حقوق شاه از خزانه دولت
حذف حقوق بی‌مورد تملق گویان شاه
مخالفت با «تجارت «بی‌در».
مخالفت شدید با اجرای قرارداد کاپیتولاسیون
مخالفت شدید با قرارداد تجاری ضمیمه ترکمانچای
جلوگیری از تأسیس کنسولخانه روس وانگلیس به هر نحو ممکن.
قائم مقام: «آقای وزیر مختار روس! این قرارداد تحمیلی است! و من به «مردی و نامردی» در تخریب آن خواهم کوشید!»
آخوندهای مرتجعی هم‌چون حاجی میرزا آقاسی، و میرزا نصرالله اردبیلی نیز قائم‌مقام را مانع مظالم و غارتگری خود می‌دیدند. بنابراین با درباریان فاسد و عمال بیگانه، و استعمار خارجی برای کشتن قائم‌مقام همدست شدند..
تاریخ ایران وانگلیس: «نامه وزیر مختار انگلیس، سرجان کمبل، وزارت‌خارجه انگلیس: «برای برانگیختن مردم و خرج کردن پول بین علماء و ملاها مبلغی در حدود 500 لیره لازم دارم. امام جمعه به من قول داده است که این پول را در موقع مناسب و به‌طور صحیح خرج کند.»
گزارش دوم وزیر مختار انگلیس به دولت انگلیس: «... . چند نفر از ملایان بالای منبر علیه او (یعنی علیه قائم مقام) به درشتی سخن گفته‌اند و هر کجا نام او و عمالش برده می‌شود، توأم با دشنام است. ...»
به این ترتیب استعمارگران با همدستی مزدوران و ملایان مرتجع و خائنی هم‌چون حاجی میرزا آقاسی، و میرزا نصرالله اردبیلی، پس از دسیسه‌چینی‌های لازم علیه قائم‌مقام سرانجام در 30ماه صفر 1251 برابر با 1836 میلادی شاه را به دستگیری و پس از پنج روز به قتل قائم‌مقام وادار کردند... محمدشاه او را به باغ نگارستان احضار کرد و در همانجا توسط اسماعیل خان قراچه‌داغی، رئیس فراشان خود، وی را به قتل رساند.
ناسخ التواریخ: قائم‌مقام به باغ نگارستان درآمد… بر حسب فرمان… . دژخیم ادوات نگارش او را گرفته از بالاخانه دلگشا فرود کردند.. و در بیغوله‌ای که حوضخانه خوانند محبوس داشتند و در شبِ سَلْخِ صَفَرَش (یعنی آخرین روز ماه صفر)، خپه (خفه) کردند...
ادامه ماجراها که به انقلاب انجامید را در برنامه‌های دیگر شرح خواهیم داد.
ادامه دارد.
